Soms kan een passage of een zin uit een artikel of een boek een totaal eigen leven gaan leiden. Zonder dat het de schrijver ervan daar per se om te doen was. Sterker nog: het was zeer waarschijnlijk juist helemaal niet de bedoeling. Typisch kenmerk van een eigen leven.

In de VPRO-gids stond twee weken terug een ingezonden brief. Een lezer vond dat in een filmrecensie in plaats van ‘het dode lichaam van het meisje’ gewoon ‘het dode meisje’ had moeten staan. Want: korter, duidelijker en uiteindelijk dezelfde betekenis. Daar had hij wel een punt, vond ik. Een week later reageerde de volgende briefschrijver dat deze twee formuleringen over het meisje toch niet hetzelfde waren. Het verschil zat hem in de vraag ‘bén je een lichaam of héb je een lichaam?’. Nu werd het helemaal interessant!

Verrassen
Deze week kwam het verlossende antwoord van een derde briefschrijver: er was hier sprake van de stijlfiguur enallage. Daar had ik persoonlijk nog nooit van gehoord. Gelukkig volgden er twee voorbeelden: ‘een lekker glas bier’ en ‘het huis in de fik steken’. Zeggen we allemaal, ook al zou het correct(er) zijn om te zeggen: ‘een glas lekker bier’ of ‘de fik in het huis steken’. Aha! Enallage dus.

Daarom wil de derde briefschrijver geen van beide zinnen ‘fout’ noemen. Hij concludeert: “Ik denk (…) dat we uiterst voorzichtig moeten zijn bij het bekritiseren van andermans taalgebruik, want dikwijls biedt onze mooie, buigzame Nederlandse taal veel meer mogelijkheden dan we op het eerste gezicht denken. Ik ben in elk geval blij met schrijvers die hun taalgebruik niet altijd alleen maar strikt zakelijk houden. Wat mij betreft mag taal verrassen.”

Leuke twist
En daar ben ik het hartgrondig mee eens. Want inderdaad: iedereen leest toch liever een verrassende tekst dan een saaie? Dus doe wie jouw teksten ‘moet’ lezen een plezier en bedenk eens een leuke twist. Brieven, mails en verslagen staan vaak vol met moeilijke woorden, lange zinnen en onmogelijk lastige formuleringen. Zeker als je het proza van de zakelijkste schrijvers onder ons leest: advocaten, notarissen, accountants … Dat kan allemaal veel beter!

Vraag jezelf in alle eerlijkheid af of je je eigen brieven wel leuk vindt om te lezen. En kijk dan eens in je eigen (standaard)brieven welke zinnen beter kunnen. Hoe zou je iets bijvoorbeeld zéggen? Dat is vaak al een mooi startpunt voor verbetering. En schrap als eerste: ‘Hopende u voldoende geïnformeerd te hebben’ – dat kan anno 2018 echt niet meer.