Pas vroeg iemand die ik net had leren kennen mij: ‘Hoe vinden mensen jou?’

Ik vond de vraag tamelijk direct. Zelf zou ik daar nooit zo onverbloemd bij iemand naar informeren. Maar ach, een van mijn doelen is om mezelf beter te leren ‘verkopen’ en in dat kader vond ik het wel een mooie oefening.

Dus ik zei vrij direct terug: ‘Nou, wel goed eigenlijk.’ De rest van het gezelschap bleef me geïnteresseerd aankijken, waardoor mijn bescheiden ik het toch weer won van de lefgozer in mij, en ik er snel aan toevoegde: ‘Mensen zeggen tenminste niet vaak dat ze ontevreden zijn over mijn teksten of dat ze niets hadden aan mijn schrijftips.’

Iedereen keek me verbaasd aan. Toen ik op het punt stond om mijn eigen professionaliteit gefundeerd te gaan verdedigen, zei de vragensteller dat ze bedoelde dat ze benieuwd was hoe ik aan mijn klanten kwam, hoe die bij mij terecht kwamen; LinkedIn, netwerken…?

Vinden na zoeken dus. Aha.

CONTEXT
Dubbelzinnigheid is vaak vooral grappig. Zeker in een gesprek blijkt het misverstand vaak al snel en kun je na het lachen, gieren en brullen gewoon verder praten over het bedoelde onderwerp. Bij dubbelzinnigheid die op papier staat of online is dat al wat lastiger.

De context helpt meestal wel trouwens. Er staat wel eens onbedoeld een dubbelzinnige kop boven een artikel – daar moet dan zo kort geformuleerd worden dat één onschuldig woord al voor dubbelzinnigheid kan zorgen. Kijk maar eens naar de volgende koppen uit kranten en tijdschriften, verzameld door het tijdschrift Onze Taal:

context
De schrijver heeft hier het minimum aantal woorden gebruikt om de essentie van het nieuwsartikel weer te geven. Hoe kan hij die hilarische dubbelzinnigheid over het hoofd hebben gezien?

Simpel: hij kent de context. En dat maakt je als het ware blind voor de mogelijke dubbelzinnigheid van een enkel woord. Wie de strekking van een tekst nog niet kent, leest wel makkelijk iets anders in zo’n woord met meerdere betekenissen.

KOMMAKWESTIE
Dubbelzinnigheid kan ook worden veroorzaakt door foutief verwijzen of door verkeerd plaatsen of ontbreken van komma’s of leestekens, of door schrijffouten. Al minder grappig voor de schrijver. Want zo bedoelde hij het echt absoluut niet!

Dat zie je in de volgende voorbeelden (weer met dank aan Onze Taal):

kommakwestie
OPZET IN HET SPEL

En tot slot: uitdrukkingen of beeldspraak. Ook die leiden soms tot dubbelzinnigheid. Maar in zulke gevallen vermoed ik wel eens opzet. En dan vind ik het eigenlijk vaak wel weer mooi gevonden. Zie jij in de volgende stukjes bewuste dubbelzinnigheid?
(Opnieuw met dank aan Onze Taal.)

opzet in het spel
ALLEEN LEUK ALS HET MOET

Wil jij onbedoelde dubbelzinnigheid in je teksten voorkomen? Dus alleen leuk zijn als je dat bewust doet, als het grappig moet of mag zijn?

Kruip dan in het hoofd van je lezer. Wat weet hij van het onderwerp? Is het logisch dat hij in jouw richting denkt en heeft hij aan een ‘half’ woord genoeg? Of kun je maar beter kiezen voor de veilige weg, en toch wat meer uitleggen of toelichten?

Makkelijker is om je tekst na te laten lezen door iemand anders. Twijfel je over de helderheid van de kop boven je stuk? Vraag iemand die de context niet kent wat hij denkt dat er staat. Dat zal je nog verbazen. Zo’n check komt het begrip, de helderheid en de leesbaarheid van de tekst vaak ten goede.

Begrijp me niet verkeerd: opzettelijke dubbelzinnigheid kán heel leuk zijn. Maar als je per ongeluk een dubbelzinnige uitspraak doet (of schrijft) kan dat ook tot grote irritatie of onbegrip bij je lezer leiden. Of tot verkeerd uitvoeren van de opdracht.

En dat bedoelde je vast echt niet.

Succes met schrijven!